Wat is kanker?

Ons lichaam bestaat uit miljarden cellen, die na een bepaalde levensduur afsterven en worden vervangen door nieuwe cellen. Om nieuwe cellen te vormen moeten de bestaande cellen delen, dat betekent dat ze in twee splitsen. Deze deling is een heel normaal proces, dat wordt gecoördineerd door ons erfelijk materiaal (ook DNA genoemd). Bij de deling wordt dat DNA gekopieerd, zodat beide cellen een identiek DNA hebben.

Kanker is een ziekte waarin die deling niet meer normaal verloopt, er vormen zich abnormale cellen die zich op een chaotische manier delen en verspreiden. In de meeste gevallen gaan deze cellen zich eerst lokaal opstapelen, om zo een gezwel te vormen, ook tumor genoemd. De oorzaak van die abnormale deling, is een verandering aan het DNA van die cel (ook mutatie genoemd). Elke dag zijn er cellen waarin een mutatie ontstaat, maar in de meeste gevallen wordt het DNA meteen hersteld. Als dat herstel niet lukt, sterft de cel meestal af.

In een klein aantal gevallen treedt een mutatie op die niet hersteld wordt, terwijl de cel ook niet afsterft. Die cel zal op termijn weer delen, zodat haar nakomelingen dezelfde mutatie in het DNA bevatten. Ook in die nakomelingcellen kunnen weer mutaties ontstaan. Na vele jaren, wanneer zich voldoende mutaties in één cel hebben opgestapeld, zal de cel chaotisch beginnen delen, en is kanker ontstaan. Door de groei van deze kankercellen wordt het gezonde weefsel verdrongen.

Na verloop van tijd kunnen deze klompjes kankercellen andere cellen vormen die zich via de vochtbanen (lymfebanen) en de bloedbaan verspreiden in het lichaam. Dat heet uitzaaien. Een uitzaaiing die zich ergens in het lichaam vastzet wordt ook wel metastase genoemd.

Oorzaken van DNA-veranderingen (mutaties)

De meest voorkomende oorzaak van DNA mutaties is het ouder worden. Bij een ouder iemand, hebben alle cellen al vaak moeten delen. Elke keer dat een cel deelt, bestaat de kans dat het kopiëren van het DNA niet helemaal correct verloopt. Ook fouten die ontstaan bij dat kopiëren zijn namelijk mutaties.

Een tweede belangrijke oorzaak van DNA mutaties zijn bepaalde stoffen (carcinogenen genoemd) die schade kunnen veroorzaken aan het DNA. Een goed voorbeeld is tabaksrook, dat veel schade aan ons DNA berokkent.

Een ander voorbeeld is UV-straling van de zon of zonnebanken. In de Europese Code tegen kanker wordt voor de best gekende carcinogenen uitgelegd hoe je ze kunt vermijden. In een groot aantal gevallen is het nog onduidelijk waarom het erfelijk materiaal abnormaal verandert, en waarom de gezonde cel een kankercel wordt. De samenstelling van het erfelijk materiaal speelt hierbij een rol. Dat materiaal verschilt van mens tot mens.